Sửa Luật An toàn thực phẩm: Cân bằng quản lý, thuận lợi cho doanh nghiệp

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đang được hoàn thiện theo hướng nâng cao hiệu quả quản lý, bảo đảm an toàn thực phẩm, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đang được Bộ Y tế lấy ý kiến hoàn thiện, gồm 9 chương, 76 điều. Dự thảo quy định từ quyền, nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm đến điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm; biện pháp quản lý; thử nghiệm; hệ thống thông tin dữ liệu; quảng cáo, ghi nhãn và trách nhiệm quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.

Tác động tới toàn bộ chuỗi sản xuất, kinh doanh

Phát biểu tại Hội thảo góp ý hoàn thiện Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội tổ chức chiều 4/9, ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI - nhấn mạnh, ít có đạo luật nào có phạm vi tác động rộng như Luật An toàn thực phẩm.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, quy định của Luật không chỉ liên quan trực tiếp tới bữa ăn hàng ngày của hơn 100 triệu người dân mà còn tác động tới sinh kế của hàng triệu hộ kinh doanh, hợp tác xã và doanh nghiệp, từ người nông dân, chủ tàu cá đến các nhà máy chế biến xuất khẩu, thậm chí cả các nền tảng thương mại điện tử.

Đại diện VCCI cho biết, cộng đồng doanh nghiệp đồng thuận cao với định hướng cải cách trong lần sửa đổi Luật An toàn thực phẩm, đặc biệt là việc chuyển từ kiểm soát từng khâu riêng lẻ sang quản lý toàn bộ chuỗi giá trị, nâng cao năng lực phòng ngừa và quản lý theo mức độ rủi ro.

Theo đó, những định hướng như chuyển trọng tâm sang hậu kiểm, trao quyền chủ động cho doanh nghiệp đi kèm với trách nhiệm và tập trung nguồn lực quản lý nhà nước vào các nhóm có nguy cơ cao được xem là phù hợp với yêu cầu cải cách thể chế và xu hướng quản lý hiện nay.

Phạm vi tác động của chính sách an toàn thực phẩm, theo ông Đậu Anh Tuấn, còn có thể nhìn thấy qua những tình huống rất cụ thể trong hoạt động kinh doanh. Ông dẫn câu chuyện tại một nhà hàng Ý có khoảng 15 món trong thực đơn nhưng tới 10 món không thể phục vụ do nguyên liệu thực phẩm không nhập khẩu được.

Từ câu chuyện này, đại diện VCCI cho rằng những quy định liên quan tới thực phẩm có thể tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống hàng ngày. Vì vậy, việc tham vấn đầy đủ ý kiến của doanh nghiệp, hiệp hội và các chủ thể chịu tác động có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong quá trình hoàn thiện dự thảo.

Ở góc độ cơ quan của Quốc hội, ông Nguyễn Phương Tuấn - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội - cũng đánh giá, đây là dự án luật không khó nhưng rất phức tạp do có phạm vi tác động rất rộng, liên quan đến nhiều khâu, từ quản lý nhà nước, sản xuất, cung ứng thực phẩm cho tới bữa ăn của mỗi gia đình.

Cũng theo ông Nguyễn Phương Tuấn, Chính phủ dự kiến trình dự án Luật tại kỳ họp Quốc hội tháng 10/2026; với trách nhiệm là cơ quan chủ trì thẩm tra, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường sẽ tiếp tục nghiên cứu kỹ trong quá trình hoàn thiện dự thảo.

Quản lý theo rủi ro, nâng cao hiệu quả hậu kiểm

Từ góc độ các ngành hàng, đại diện doanh nghiệp và hiệp hội cho rằng quá trình sửa đổi Luật An toàn thực phẩm cần được cân nhắc kỹ để vừa nâng cao hiệu quả bảo đảm an toàn thực phẩm, vừa bảo đảm tính khả thi khi triển khai.

Theo Hiệp hội Sữa Việt Nam, một trong những vấn đề cần được quan tâm là phương thức quản lý sản phẩm và cơ chế thực hiện các thủ tục liên quan. Hiệp hội đề nghị quá trình hoàn thiện chính sách tiếp tục chú trọng hiệu quả hậu kiểm, trách nhiệm của doanh nghiệp và việc phân bổ nguồn lực quản lý phù hợp với mức độ rủi ro.

Đối với các sản phẩm đang lưu hành hợp pháp, Hiệp hội Sữa Việt Nam cũng đề nghị quy định chuyển tiếp cần hạn chế những xáo trộn không cần thiết, bảo đảm tính liên tục của hoạt động sản xuất, kinh doanh và tập trung nguồn lực quản lý vào những nội dung có mức độ rủi ro cao hơn.

Các kiến nghị của hiệp hội đồng thời đề cập đến việc quản lý hàng nhập khẩu theo hướng kiểm soát tương xứng với mức độ rủi ro, qua đó hạn chế những thủ tục không cần thiết và tập trung nguồn lực vào các nhóm cần được kiểm soát chặt chẽ hơn.

Đối với lĩnh vực thủy sản, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), phát biểu góp ý tại hội thảo, bà Trần Hoàng Yến - Phó trưởng Văn phòng đại diện hiệp hội đề nghị, tiếp tục rà soát các quy định theo hướng quản lý dựa trên rủi ro và lịch sử tuân thủ, đồng thời bảo đảm phù hợp với thực tiễn sản xuất, kinh doanh và thông lệ quốc tế.

Theo tài liệu góp ý của VASEP, quá trình hoàn thiện chính sách cần hướng tới mục tiêu vừa bảo đảm yêu cầu an toàn thực phẩm, vừa hạn chế phát sinh thêm chi phí tuân thủ và thủ tục hành chính không cần thiết đối với doanh nghiệp.

Đáng chú ý, đối với hoạt động xuất khẩu, VASEP cho rằng các quy định cần được xem xét trong mối tương quan với yêu cầu của thị trường nhập khẩu và thực tiễn kiểm tra, chứng nhận hàng hóa xuất khẩu.

Hiệp hội đề nghị phương thức quản lý đối với hoạt động kiểm tra, chứng nhận hàng xuất khẩu cần chú trọng đến mức độ rủi ro của sản phẩm, yêu cầu của thị trường nhập khẩu và lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp. Theo VASEP, cách tiếp cận này nhằm sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực quản lý, đồng thời hạn chế phát sinh thêm chi phí và thời gian trong quá trình thực hiện thủ tục của doanh nghiệp.

Những ý kiến từ cộng đồng doanh nghiệp và các hiệp hội cho thấy, yêu cầu đặt ra đối với lần sửa đổi Luật An toàn thực phẩm không chỉ là tăng cường hiệu lực quản lý và bảo vệ sức khỏe người dân, mà còn cần bảo đảm tính khả thi của các quy định khi áp dụng trong thực tế.

Trong đó, quản lý theo mức độ rủi ro, nâng cao hiệu quả hậu kiểm, xác định đúng trọng tâm cần kiểm soát và hạn chế phát sinh các thủ tục không cần thiết là những vấn đề được cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt quan tâm. Riêng đối với hoạt động xuất khẩu, việc đánh giá đầy đủ tác động, xem xét đặc thù ngành hàng và yêu cầu của thị trường tiếp nhận cũng là những yếu tố cần được cân nhắc trong quá trình hoàn thiện chính sách.

Đại diện cơ quan chủ trì thẩm tra, ông Nguyễn Phương Tuấn cho biết, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường sẽ tiếp tục nghiên cứu kỹ dự thảo, đồng thời tổ chức thêm các hoạt động tham vấn trước khi trình Quốc hội xem xét. Trên cơ sở tổng hợp ý kiến của doanh nghiệp, hiệp hội, cơ quan quản lý và các bên liên quan, dự thảo sẽ tiếp tục được hoàn thiện theo hướng vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước và an toàn thực phẩm, vừa nâng cao tính khả thi, hạn chế phát sinh vướng mắc, tạo thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp khi luật đi vào thực tiễn.