Phát triển công nghiệp hỗ trợ, củng cố năng lực tự chủ của nền kinh tế

Sáng ngày 30/9, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương phối hợp Bộ Công Thương, Tỉnh ủy Phú Thọ tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia "Định hướng phát triển công nghiệp hỗ trợ Việt Nam".

Hội thảo có sự tham dự và chủ trì của các đồng chí: Nguyễn Thanh Nghị - Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương; đồng chí Phạm Gia Túc - Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ; đồng chí Lê Mạnh Hùng - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Công Thương; đồng chí Phạm Đại Dương - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Phú Thọ; đồng chí Nguyễn Ngọc Tuấn - Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương.

Tham dự hội thảo có hơn 500 đại biểu là đại diện các ban, bộ, ngành Trung ương; lãnh đạo một số tỉnh, thành phố; các sở, ban, ngành địa phương; viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo; chuyên gia, nhà khoa học; doanh nghiệp, hiệp hội doanh nghiệp; tổ chức quốc tế, đối tác phát triển.

Hội thảo nhằm đánh giá khách quan, toàn diện thực trạng phát triển công nghiệp hỗ trợ Việt Nam thời gian qua; làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn, nhận diện đúng các điểm nghẽn và đề xuất được những chủ trương, cơ chế, chính sách có tính đột phá, khả thi, góp phần đưa công nghiệp hỗ trợ thực sự trở thành một trong những nền tảng quan trọng của nền công nghiệp quốc gia hiện đại, tự chủ và có sức cạnh tranh cao.

Tạo lực đẩy mới cho công nghiệp hỗ trợ

Phát biểu tại hội thảo, đồng chí Nguyễn Thanh Nghị - Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương nhấn mạnh, Đại hội XIV của Đảng đã xác định yêu cầu cấp thiết phải đổi mới mô hình tăng trưởng, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính để nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Đồng thời, cần giải quyết tốt mối quan hệ giữa tự chủ sản xuất trong nước với tham gia mạng lưới sản xuất và chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo đồng chí Nguyễn Thanh Nghị, trong yêu cầu phát triển mới, công nghiệp hỗ trợ không phải là một bộ phận thứ yếu của nền công nghiệp mà là một trong những nền tảng hình thành năng lực công nghiệp quốc gia. Công nghiệp hỗ trợ càng phát triển, năng lực nội sinh của nền kinh tế càng được củng cố, giá trị tạo ra và giữ lại trong nước càng lớn, khả năng chống chịu trước những biến động bên ngoài càng cao.

Thời gian qua, công nghiệp hỗ trợ Việt Nam đã có những bước phát triển tích cực, hệ thống doanh nghiệp cung ứng cho một số ngành từng bước được hình thành và một số doanh nghiệp Việt Nam đã tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn trong và ngoài nước. Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn hiện nay là năng lực của doanh nghiệp Việt Nam ở những tầng có giá trị gia tăng cao còn hạn chế.

Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương đặt vấn đề, thay vì chỉ quan tâm có bao nhiêu doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng hay tỷ lệ nội địa hóa đạt bao nhiêu, cần nhìn sâu hơn vào giá trị được tạo ra trong nước, công nghệ Việt Nam có thể làm chủ, vị trí của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi và khả năng tiến lên những tầng cao hơn của chuỗi giá trị.

"Mục tiêu cuối cùng là hình thành một hệ thống doanh nghiệp Việt Nam có năng lực thực chất, có khả năng cung ứng ổn định, làm chủ ngày càng nhiều công đoạn có giá trị cao, từng bước trở thành nhà cung ứng chiến lược, nhà cung ứng cấp một và nhà tích hợp hệ thống. Qua đó, công nghiệp hỗ trợ phải thực sự trở thành một trong những nền tảng của nền công nghiệp hiện đại, góp phần nâng cao năng suất, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nền kinh tế, củng cố năng lực tự chủ, tự cường, đồng thời tạo nền tảng để Việt Nam tham gia sâu hơn và ở vị trí cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu", đồng chí Nguyễn Thanh Nghị nhấn mạnh và cho rằng, đây không chỉ là yêu cầu của riêng ngành công nghiệp hỗ trợ mà là một nội dung quan trọng trong quá trình thực hiện mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao và hiện thực hóa tầm nhìn đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao.

Liên kết vùng mở rộng không gian phát triển

Tại hội thảo, đồng chí Phạm Đại Dương - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Phú Thọ nhấn mạnh sự chuyển mình mạnh mẽ của tỉnh trong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa và chủ động tham gia chuỗi cung ứng trong nước, khu vực. Phú Thọ đang nỗ lực trở thành một mắt xích đáng tin cậy trên bản đồ công nghiệp hỗ trợ phía Bắc. Với vị trí cửa ngõ trung du - miền núi nối Đồng bằng sông Hồng với Tây Bắc; hệ thống cao tốc, quốc lộ, đường sắt và đường thủy từng bước đồng bộ; quỹ đất khu, cụm công nghiệp còn dư địa, tỉnh có nền tảng ban đầu để tham gia mạnh mẽ vào phát triển công nghiệp hỗ trợ, nhất là cơ khí chế tạo, linh kiện điện tử, công nghiệp hỗ trợ ô tô - xe điện và các ngành công nghệ cao.

Ông cho rằng, bước vào giai đoạn phát triển mới, công nghiệp hỗ trợ là mắt xích then chốt quyết định năng lực tự chủ chiến lược và khả năng cạnh tranh của quốc gia. Từ yêu cầu thực tiễn, Bí thư Tỉnh ủy Phú Thọ Phạm Đại Dương nêu 3 vấn đề mang tính chiến lược, cấp bách đối với phát triển công nghiệp hỗ trợ Việt Nam.

Trước hết, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải trở thành động lực chính để đổi mới mô hình tăng trưởng, tạo đột phá về năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh. Phát triển công nghiệp hỗ trợ vì vậy phải gắn với công nghệ chiến lược, công nghiệp trọng điểm, góp phần hình thành năng lực tự lực, tự cường và tự chủ của nền kinh tế.

Thứ hai là phát huy vai trò kiến tạo của Nhà nước trong thúc đẩy liên kết và hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ. Doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm trong sản xuất, đổi mới sáng tạo và mở rộng thị trường, trong khi Nhà nước cần hoàn thiện thể chế, hỗ trợ nguồn lực, khoa học công nghệ và tạo liên kết giữa các khu vực kinh tế.

Thứ ba là tổ chức lại không gian phát triển sau sắp xếp đơn vị hành chính. Các địa phương cần xác định rõ lĩnh vực và khâu đột phá phù hợp với lợi thế riêng, đồng thời tăng cường liên kết vùng, phối hợp về quy hoạch, đầu tư, hạ tầng, dữ liệu và phân bổ nguồn lực.

Theo báo cáo của Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, những năm qua công nghiệp hỗ trợ Việt Nam đã có bước phát triển tích cực, nhất là trong các chuỗi cung ứng dệt may, da giày, điện tử, cơ khí và ô tô. Cả nước hiện có trên 7.000 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, chiếm khoảng 5% số doanh nghiệp công nghiệp chế biến, chế tạo và tạo việc làm cho hơn 600.000 lao động. Khoảng 1.000 doanh nghiệp đã đủ năng lực cung ứng trực tiếp cho doanh nghiệp lắp ráp và các tập đoàn đa quốc gia, trong đó doanh nghiệp trong nước chiếm khoảng 30%.

Một số ngành đã hình thành mạng lưới cung ứng tương đối rõ. Với cơ khí, ô tô, khoảng 30% doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ đã tham gia chuỗi cung ứng, chuỗi giá trị toàn cầu. Tỷ lệ nội địa hóa xe máy đạt 85 - 95%, cơ khí chế tạo khoảng 25 - 30%, ô tô con khoảng 15 - 20%. Ngành da giày có khoảng 300 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, tỷ lệ nội địa hóa đạt 50 - 55%. Với dệt may, năng lực cung ứng nguyên liệu, bán thành phẩm trong nước từng bước được mở rộng, góp phần đưa kim ngạch xuất khẩu năm 2025 đạt 46,2 tỷ USD. Trong lĩnh vực điện tử, cả nước có khoảng 1.248 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, từng bước tham gia cung ứng nhựa kỹ thuật, dây cáp điện, khuôn mẫu, cơ khí chính xác, bảng mạch và một số cụm linh kiện.

Tuy nhiên, Bộ Công Thương đánh giá khoảng cách giữa quy mô sản xuất sản phẩm cuối cùng với chiều sâu của công nghiệp hỗ trợ vẫn còn lớn. Nhiều vật liệu, linh kiện và công nghệ quan trọng vẫn phụ thuộc nhập khẩu. Phần lớn doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ có quy mô nhỏ và vừa, chiếm khoảng 88%, trong khi khả năng đầu tư máy móc, công nghệ, chứng nhận và hệ thống quản trị còn hạn chế.

Cùng đó, mức độ tham gia vào các công đoạn có giá trị gia tăng cao vẫn thấp. Chỉ khoảng 19% doanh nghiệp dệt may, da giày và 33% doanh nghiệp điện tử thực hiện công đoạn thiết kế. Nghiên cứu phát triển, thiết kế sản phẩm, phát triển vật liệu, sở hữu trí tuệ và xây dựng thương hiệu vẫn chưa trở thành năng lực phổ biến của doanh nghiệp Việt Nam.