Chính sách, pháp luật trong ngành công nghiệp ô tô Việt Nam trong giai đoạn 2013 đến nay

​Ngày 16/7/2014, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1168/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2035 (Chiến lược) (có hiệu lực kể từ ngày ký và thay thế Quyết định số 175/2002/QĐ-TTg ngày 12/03/2002 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược phát triển ngành công nghiệp Việt Nam đến năm 2010, tầm nhìn đến năm 2020 )

Theo Chiến lược, nhóm sản phẩm ưu tiên bao gồm xe tải và xe khách từ 10 chỗ trở lên; xe chở người đến 9 chỗ; xe chuyên dụng và hỗ trợ công nghiệp.  

Cụ thể, xe tải và xe khách từ 10 chỗ trở lên sẽ chú trọng phát triển dòng xe tải nhỏ đa ứng dụng phục vụ sản xuất nông nghiệp, nông thôn và các loại xe khách tầm trung và tầm ngắn chạy liên tỉnh, huyện, nội đô... phù hợp với điều kiện địa hình, hạ tầng giao thông trong nước với giá thành hợp lý, an toàn và tiện dụng.

Xe chở người đến 9 chỗ sẽ tập trung vào dòng xe cá nhân kích thước nhỏ, tiêu thụ ít năng lượng phù hợp với hạ tầng giao thông và thu nhập của người dân. 

Xe chuyên dụng sẽ lựa chọn sản xuất, lắp ráp một số loại xe có nhu cầu lớn (xe thùng beton, xe xitec, xe phục vụ an ninh, quốc phòng...); khuyến khích sản xuất xe nông dụng nhỏ đa chức năng (kết hợp tải vận chuyển hàng hóa với một hoặc nhiều tính năng như làm đất, bơm nước, phát điện, phun thuốc sâu...) để đáp ứng nhu cầu của đồng bào . nông thôn và miền núi. 

Về phía công nghiệp Hỗ trợ:  Chiến lược xác định sẽ tiếp cận và ứng dụng công nghệ để chế tạo được các chi tiết, linh kiện quan trọng như bộ truyền động, hộp số, động cơ, thân vỏ xe... cho một vài loại xe; tăng cường hợp tác với các hãng lớn để lựa chọn chủng loại phụ tùng, linh kiện mà Việt Nam có thể sản xuất để đảm bảo nhận vai trò mắt xích trong chuỗi sản xuất-cung cấp ứng dụng toàn cầu, trên cơ sở đầu tư công nghệ xử lý đầu tiên, xuất khẩu dịch vụ đầu ra.  

Mục tiêu tổng quát của Chiến lược là xây dựng ngành công nghiệp Việt Nam trở thành ngành công nghiệp quan trọng, đáp ứng nhu cầu thị trường nội địa về các loại xe có lợi thế cạnh tranh, tham gia xuất khẩu, tạo động lực thúc đẩy sự phát triển của các ngành công nghiệp khác và nâng cao năng lực cạnh tranh để trở thành nhà cung cấp linh kiện, phụ tùng trong chuỗi sản xuất công nghiệp toàn thế giới. 

Về phát triển công nghiệp hỗ trợ  :   Mục tiêu của Chiến lược là giai đoạn đến năm 2020, xây dựng cơ sở thành ngành công nghiệp hỗ trợ cho sản xuất cuối cùng; phấn đấu đáp ứng khoảng 35% (tính theo giá trị) như cầu về linh kiện, phụ tùng cho sản xuất lắp ráp chính xác trong nước. Giai đoạn 2026-2035 đáp ứng trên 65% nhu cầu về linh kiện, phụ tùng cho sản xuất lắp ráp chính xác trong nước. Chiến lược phấn đấu năm 2035, tổng lượng xe xuất khẩu đạt khoảng 90.000 chiếc. 

Để đạt được các mục tiêu trên, Chiến lược đã đưa ra các định hướng xác định và thiết lập đối tác chiến lược, thu hút đầu tư các dự án đủ lớn để xây dựng thị trường cho các công ty hỗ trợ. Khuyến khích sản xuất dòng xe thân thiện với môi trường (xe tiết kiệm nhiên liệu, xe hybrid, xe sử dụng nhiên liệu sinh học, xe chạy điện...); tập trung đầu tư cải tiến, nâng cấp công nghệ để nâng cao chất lượng sản phẩm đảm bảo hợp chuẩn quốc tế; cấu hình thành một số trung tâm/cụm liên kết công nghiệp tập trung trên cơ sở tổ chức, sắp xếp lại sản xuất; thúc đẩy sự hợp tác liên kết giữa các doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp nhanh, các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, các cơ sở nghiên cứu-triển khai và các cơ sở đào tạo thuộc mọi thành phần kinh tế để nâng cao hiệu quả quả đầu tư và tăng khả năng chuyên môn hóa... 

Ngày 24/07/2014, Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định số 1211/QĐ-TTg phê duyệt Quy hoạch phát triển ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 (có hiệu lực thi hành kể   từ ngày ký và thay thế Quyết định số 177/2004/QĐ-TTg ngày 05 tháng 10 năm 2004 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch phát triển ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đến năm 2010, tầm nhìn đến năm 2020 ) với mục tiêu phát triển ngành này trở thành ngành công nghiệp quan trọng, đáp ứng tối đa nhu cầu thị trường nội địa về các loại xe tải, xe khách thông ứng dụng; phấn đấu trở thành nhà cung cấp linh kiện, phụ tùng trong chuỗi sản xuất công nghiệp ô tô thế giới.

Cụ thể, dự kiến ​​​​đến năm 2020, Tỷ lệ trọng lượng xe ô tô đến 9 chỗ, từ 10 chỗ trở lên, ô tô tải, xe chuyên dụng được sản xuất lắp ráp nhanh trong nước lần đạt 60%; 90%; 75% and 15% so với nhu cầu nội địa; tổng lượng xe xuất khẩu là 20.000 xe, trong đó ô tô đạt 9 chỗ và trên 9 chỗ đều đạt 5000 xe, ô tô tải đạt 10.000 xe; xuất khẩu linh kiện, phụ tùng đạt 4 tỷ USD…

Để đạt được mục tiêu trên, Thủ tướng Chính phủ chủ trương đề ra nhiều giải pháp quan trọng về cơ chế chính sách, trong đó có: Áp dụng thuế quan nhập khẩu ở mức trần các cam kết thuế quan mà Việt Nam đã tham gia đối với các loại phụ tùng, linh kiện giới thiệu sản xuất đầu tư; dự án sản xuất xe thân thiện với môi trường (xe tiết kiệm nhiên liệu, xe hybrid, xe chạy điện…) được áp dụng chính sách ưu đãi cao nhất hiện hành; dự án sản xuất linh kiện, phụ tùng ô tô được vay vốn tín dụng đầu tư phát triển với lãi suất thấp nhất theo từng thời kỳ. Đặc biệt, các loại xe khách tầm trung và xe tắm ngắn chạy liên tỉnh, liên huyện, nội thành… từ 16 vị trí đến dưới 24 chỗ và các loại xe chở người, xe chở hàng hóa phục vụ nông nghiệp, nông thôn được áp dụng áp dụng mức thuế tiêu thụ đặc biệt ở mức thấp nhất; left back, các loại xe chở người đến 9 chỗ, 

Ngoài ra, quyết định này, một lần nữa Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh yêu cầu thực hiện nhất quán hệ thống chính sách về phát triển ô tô trong thời gian tối thiểu 10 năm, Tạo ra sự thật tin tưởng đối với nhà đầu tư, nhà sản xuất…

Để phát triển khai triển thực hiện Chiến lược phát triển ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2035 và Quy hoạch phát triển ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030, Thủ Tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 229/QĐ-TTg ngày 02/04/2016 quy định về cơ chế, chính sách thực hiện chiến lược và quy hoạch phát triển ngành công nghiệp ô tô Việt Nam. Cụ thể, doanh nghiệp đầu tư sản xuất dòng xe ưu tiên có quy mô công suất trên 50.000 xe/năm và dự án sản xuất các bộ phận động cơ, hộp số, cụm truyền động sẽ được hưởng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp nghiệp; trong đó, ưu đãi đối với từng dự kiến ​​nhà đầu tư có thể sẽ làm Thủ tướng Chính phủ quyết định. 

Cũng tại Quyết định, Thủ tướng khẳng định sẽ áp dụng hình thức đấu tranh mở rộng rải rác trong nước đối với hoạt động mua sắm sử dụng nguồn vốn Ngân hàng Nhà nước, nguồn vốn tín hiệu ứng dụng đầu tư phát triển và các dự án kinh doanh đã được thành lập. Nhà nước hỗ trợ chi phí hoạt động khi sử dụng các loại xe ưu tiên trong nước đã sản xuất được. Trường hợp mua sắm các loại xe ưu tiên mà trong nước đã sản xuất được bằng hình thức đấu thầu quốc tế hoặc nhập khẩu nguyên cái thì chi phí mua sắm không được tính là chi phí hợp lệ và chi phí hoạt động không được Nhà hỗ trợ nước bằng nguồn ngân hàng. 

Bên cạnh đó, sẽ giảm thuế VAT tiêu thụ đặc biệt với dòng xe ô tô ưu tiên tiêu dùng (có dung tích xi lanh nhỏ, sử dụng ít nguyên liệu, có kích thước nhỏ phù hợp với điều kiện hạ tầng giao thông) , phù hợp với thu nhập của người dân); áp dụng Thuế suất Thuế suất tiêu thụ đặc biệt cao và đặc biệt cao đối với xe có dung tích xi lanh trên 3.000cm3 tiêu hao nhiều nhiên liệu, kích thước lớn không phù hợp với điều kiện hạ tầng giao thông, phù hợp với thu đầu vào của người dân, khí thải ra môi trường lớn và các loại xe đến 09 chỗ ngồi có giá trị tuyệt đối; nghiên cứu ban hành phí môi trường theo hướng nâng cao đối với xe có dung tích xi lanh trên 3.000cm3…

Ngày 17/10/2017, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 116/2017/NĐ-CP quy định điều kiện sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu và kinh doanh dịch vụ bảo hành, bảo dưỡng ô tô với quan điểm:   Công nghiệp ô tô là ngành tạo ra động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa, cần được khuyến khích phát triển bằng các chính sách ổn định, quán nhất và thời hạn; Phát triển ngành công nghiệp sự nghiệp trên cơ sở phát huy tiềm năng của doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế nhằm đáp ứng nhu cầu trong nước và xuất khẩu; Phát triển công nghiệp chính trên cơ sở bình đẳng giữa sản xuất trong nước và doanh nghiệp nhập khẩu khác; Bảo đảm quyền lợi của người dùng và an toàn môi trường; Phù hợp với các cam kết quốc gia của Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế. 

Theo Nghị định số 116/2017/NĐ-CP, các doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp ô tô nhanh đang hoạt động được tiếp tục hoạt động trong thời hạn 18 tháng kể từ ngày Nghị định này có hiệu lực. Sau thời hạn trên, các doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp ô tô phải trả lời đầy đủ các điều kiện quy định tại Nghị quyết này. Các doanh nghiệp chỉ được nhập khẩu khi có giấy phép, doanh nghiệp phải có giấy ủy quyền triệu hồi từ nhà sản xuất nước ngoài, có giấy chứng nhận chất lượng loại từ nơi sản xuất, doanh nghiệp phải cam kết linh kiện, phụ tùng đúng tiêu chuẩn xe, phải kiểm tra chất lượng 1 xe trong mọi lô hàng nhập khẩu, bảo hành tối thiểu 2 năm hoặc 50.000 km đối với xác thực xe nhập đã qua ứng dụng, có đủ giấy tờ nhập khẩu theo quy định từ 01 /01/2018. 

Phát triển khai Nghị quyết số 02/NQ-CP năm 2019 của Chính phủ, trong đó giao các bộ, cơ quan ngang bộ tiếp tục rà soát, trình Chính phủ nhận, đơn giản hóa các điều kiện kinh doanh không rõ ràng, cụ thể, không khả thi, Bộ Công Thương đã phối hợp với các bộ, ngành liên quan xây dựng và trình Chính phủ ban hành Nghị định số 17/2020/NĐ-CP ngày 05 tháng 02 năm 2020 sửa đổi một số Nghị định định liên quan đến điều kiện đầu tư kinh doanh thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ Công Thương, trong đó có nội dung sửa đổi một số quy định về điều kiện sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu và kinh doanh dịch vụ bảo đảm đảm bảo hành động, bảo dưỡng ô tô tại Nghị định số 116/2017/NĐ-CP. 

Cụ thể: Nghị định số 17/2020/NĐ-CP bổ sung quy định tạm dừng hiệu lực, thu hồi Giấy phép kinh doanh nhập khẩu ô tô đã cấp cho doanh nghiệp trong trường hợp doanh nghiệp nhập khẩu và tạm nhập ô tô có phần mềm thiết bị được xác định vị trí bao gồm bản đồ vi phạm chủ quyền, hệ thống tốt nhất và toàn vẹn lãnh thổ của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Doanh nghiệp nhập khẩu và tạm nhập ô có phần mềm thiết bị định vị chứa bản đồ vi phạm chủ quyền, hệ thống tốt nhất và toàn lãnh thổ của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thì tạm dừng hiệu lực giấy phép kinh ô nhập khẩu doanh nghiệp đã cấp cho doanh nghiệp. 

Trong thời hạn 06 tháng kể từ ngày tạm dừng hiệu lực Giấy phép kinh doanh nhập khẩu ô tô, nếu doanh nghiệp khắc phục hoàn toàn vi phạm sẽ được xem xét hủy bỏ việc tạm dừng hiệu lực Giấy phép. Nghị định quy định trường hợp không giải quyết hoàn toàn vi phạm trong thời hạn 06 tháng kể từ ngày tạm dừng hiệu lực Giấy phép kinh doanh nhập khẩu ô tô thì doanh nghiệp sẽ bị thu hồi Giấy phép.

Bên cạnh đó, Nghị định số 17/2020/NĐ-CP cũng sửa đổi quy định quản lý chất lượng ô tô chưa qua sử dụng nhập khẩu. Theo đó, đối với ô tô nhập khẩu được sản xuất từ ​​nước áp dụng phương thức chứng nhận theo loại thì cơ quan quản lý chất lượng đánh giá loại trên cơ sở kết quả kiểm tra, thử nghiệm về chất lượng an toàn kỹ thuật toán và bảo vệ môi trường đối với mẫu đại diện và kết quả đánh giá điều kiện đảm bảo chất lượng tại cơ sở sản xuất. 

Đối với việc ô tô nhập khẩu được sản xuất từ ​nước áp dụng phương thức quản lý tự chứng nhận thì cơ quan quản lý chất lượng đánh giá loại trên cơ sở kết quả kiểm tra, thử nghiệm về chất lượng và kỹ thuật toàn diện và bảo đảm bảo vệ môi trường đối với mẫu đại diện và thông qua thử nghiệm lấy mẫu trên thị trường. Tần suất đánh giá loại tối đa là 36 tháng.

Nghị quyết giao bộ Giao thông vận tải tải quy định chi tiết và hướng dẫn thực hiện kiểm tra chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường đối với ô tô sản xuất, lắp ghép trong nước và ô tô nhập khẩu theo quy định của luật về chất lượng sản phẩm hàng hóa và Nghị định này. Các quy định liên quan đến điều kiện sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu và kinh doanh dịch vụ bảo hành, bảo dưỡng ô tô tại Nghị định 17/2020/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 05 tháng 02 năm 2020.

Ngoài các chính sách về đầu tư, kinh doanh nói chung, ngành công nghiệp ô tô còn chịu sự điều chỉnh của các chính sách mang tính đặc thù và thường xuyên được sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện, đặc biệt là các chính sách Thuế đối với sự phát triển ngành công nghiệp ô tô và hỗ trợ công nghiệp.