OCOP 5 sao thâm nhập các thị trường khó tính

Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) được xác định là một giải pháp trọng tâm trong triển khai Nghị quyết về nông nghiệp, nông dân, nông thôn, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế khu vực nông thôn theo hướng bền vững. 

Tuy nhiên, từ nền tảng “đủ lượng” chuyển sang mục tiêu “đủ chất”, đặc biệt là khát vọng đưa tinh hoa làng quê Việt Nam thâm nhập các thị trường khó tính như: Liên minh châu Âu (EU) và Nhật Bản, đòi hỏi một tấm “giấy thông hành” có giá trị cao nhất, đó là chứng nhận OCOP 5 sao - cấp độ minh chứng cho chất lượng, giá trị văn hóa và năng lực hội nhập quốc tế.

Trong hệ thống phân hạng OCOP, nhóm sản phẩm 5 sao là nhóm sản phẩm đạt yêu cầu cao nhất, đủ điều kiện vươn ra thị trường quốc tế. Hiện nay, nhóm sản phẩm OCOP 5 sao chỉ chiếm khoảng 0,5% trong tổng số hơn 17.000 sản phẩm OCOP trên toàn quốc. Dù tỷ lệ còn khiêm tốn, đây lại là nhóm sản phẩm tinh túy nhất, hội tụ những giá trị đặc trưng vùng miền, tri thức bản địa và bản sắc văn hóa Việt Nam.

Thực tế cho thấy, chính nhóm sản phẩm OCOP 5 sao đã và đang đóng vai trò như những “đại sứ” tiên phong trong hành trình chinh phục các thị trường khó tính. Các mặt hàng như: cà phê, hạt điều của Việt Nam đã từng bước thâm nhập thành công vào thị trường EU và Nhật Bản - những thị trường vốn nổi tiếng với hàng rào kỹ thuật nghiêm ngặt. Thành công này không chỉ phản ánh chất lượng sản phẩm, mà còn cho thấy sự chuyển dịch trong tư duy phát triển OCOP, từ chỗ nặng về sản xuất sang lấy thị trường và nhu cầu tiêu dùng quốc tế làm trung tâm.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, bà Vũ Thị Thắm - Giám đốc Hợp tác xã chế biến thực phẩm Gia Phú cho rằng: “Khi sản phẩm được định hướng làm quà tặng địa phương, yêu cầu về bao bì, câu chuyện sản phẩm và yếu tố văn hóa được đặt lên hàng đầu. Chính điều đó giúp chúng tôi tự tin hơn khi tiếp xúc với khách nước ngoài”. 

Bà Thắm cũng nhấn mạnh, việc đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử lớn cũng góp phần mở rộng độ phủ và nâng cao nhận diện thương hiệu OCOP.

Dù đã có những bước tiến đáng ghi nhận, hành trình đưa sản phẩm OCOP vươn tới các thị trường như: EU và Nhật Bản vẫn đối mặt với không ít rào cản. Phần lớn chủ thể OCOP là hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ và vừa, hạn chế về vốn, công nghệ và năng lực quản trị.

Quy mô sản xuất nhỏ lẻ khiến các chủ thể gặp khó khăn về vốn, công nghệ, năng lực quản trị và tiếp cận thông tin thị trường. Khi sản lượng không đủ lớn và thiếu tính ổn định, việc đáp ứng các hợp đồng cung ứng dài hạn cho hệ thống siêu thị quốc tế, vốn yêu cầu nguồn cung liên tục và đồng nhất về chất lượng lại trở thành thách thức lớn.

Bên cạnh đó, chi phí logistics và vận chuyển, đặc biệt từ các vùng sâu, vùng xa - nơi tập trung nhiều đặc sản OCOP vẫn ở mức cao. Việc thiếu hệ thống kho lạnh và hạ tầng bảo quản phù hợp không chỉ làm tăng giá thành, giảm sức cạnh tranh mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sản phẩm, nhất là thực phẩm, trong quá trình vận chuyển qua nhiều vùng khí hậu khác nhau.

Một thách thức ngày càng rõ nét là áp lực từ các tiêu chuẩn xanh và yêu cầu minh bạch hóa của thị trường quốc tế. EU và Nhật Bản đang siết chặt các quy định liên quan đến phát triển bền vững, tăng trưởng xanh với các tiêu chuẩn như GlobalGAP, HACCP, ESG và các cam kết về phát thải ròng bằng không.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, bà Nguyễn Thị Hồng - chuyên viên chính Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho rằng, để đi xa và đi bền vững, OCOP buộc phải gắn với chuyển đổi số và phát triển bền vững, bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc, minh bạch hồ sơ pháp lý và đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm quốc tế.

Để hỗ trợ các chủ thể OCOP “vượt rào”, Bộ Công Thương đang tăng cường vai trò của hệ thống thương vụ Việt Nam tại nước ngoài. Theo định hướng, các thương vụ sẽ trở thành “ăng-ten” tiếp nhận thông tin về nhu cầu, tiêu chuẩn kỹ thuật và xu hướng tiêu dùng của thị trường sở tại, từ đó chuyển về trong nước để các chủ thể kịp thời điều chỉnh công nghệ và phương thức sản xuất. Cách tiếp cận này giúp giải bài toán từ gốc, hướng người sản xuất làm ra những sản phẩm mà thị trường quốc tế thực sự cần, thay vì chỉ bán những gì sẵn có.

Song song với đó, việc ứng dụng nền tảng số và thương mại điện tử xuyên biên giới được xác định là “lối tắt” hiệu quả để sản phẩm OCOP tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng quốc tế. Các hoạt động như tổ chức cuộc thi thiết kế bao bì, triển khai tem truy xuất nguồn gốc thông minh và đẩy mạnh truyền thông số đang được thúc đẩy, nhằm gia tăng sức cạnh tranh cho sản phẩm.

Theo bà Nguyễn Thị Hằng - Giám đốc Hợp tác xã nông sản Khe Sanh (tỉnh Quảng Trị), OCOP 5 sao không chỉ là danh hiệu, mà là cam kết dài hạn về chất lượng và uy tín. “Nếu làm được điều đó, con đường ra thị trường quốc tế sẽ bền vững hơn”, bà Hằng nhấn mạnh.