Xúc tiến dự án điện hạt nhân gắn với chuyển giao công nghệ

Chiều 15/1, tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương tổ chức Diễn đàn khoa học về xúc tiến đầu tư và chuyển giao công nghệ trong lĩnh vực năng lượng. 

Phát biểu khai mạc diễn đàn, ông Nguyễn Khắc Quyền, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương nhấn mạnh diễn đàn khoa học về xúc tiến đầu tư và chuyển giao công nghệ trong lĩnh vực năng lượng nhằm tạo không gian trao đổi học thuật và thực tiễn cho các chủ thể liên quan đến quá trình chuyển dịch năng lượng.

Theo ông Nguyễn Khắc Quyền, sự tham dự đông đủ của đại diện cơ quan quản lý nhà nước, giới khoa học, cộng đồng doanh nghiệp và các đối tác quốc tế thể hiện rõ mô hình hợp tác “bốn nhà”. Đồng thời cho thấy mối quan tâm chung và cam kết mạnh mẽ đối với tương lai năng lượng của Việt Nam. Chuyển dịch năng lượng được khẳng định không phải là nhiệm vụ riêng lẻ của một quốc gia hay tổ chức, mà là yêu cầu tất yếu trong hợp tác toàn cầu.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng hiện hữu, mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 cùng với Nghị quyết 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã đặt ra yêu cầu cấp thiết về hiện đại hóa hạ tầng, ứng dụng công nghệ cao và phát triển thị trường năng lượng cạnh tranh, minh bạch. 

Diễn đàn được kỳ vọng sẽ là nơi các chuyên gia, nhà khoa học và tổ chức quốc tế tập trung đề xuất giải pháp, chia sẻ công nghệ mới, mô hình hợp tác và kinh nghiệm quốc tế, qua đó thúc đẩy xúc tiến đầu tư và chuyển giao công nghệ trong lĩnh vực năng lượng.

Trình bày phiên tham luận tại diễn đàn, ông Lã Hồng Kỳ, đại diện Văn phòng Ban Chỉ đạo Nhà nước các dự án ngành năng lượng, đã phân tích rõ định hướng phát triển điện hạt nhân trong chiến lược năng lượng quốc gia giai đoạn mới.

Theo ông Lã Hồng Kỳ, Quyết định số 768/QĐ-TTg ngày 15/4/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021- 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã xác định giải pháp tổng hòa nhằm bảo đảm an ninh năng lượng. Trong đó, Việt Nam tận dụng tối đa nguồn năng lượng trong nước, đẩy mạnh năng lượng tái tạo, kết hợp nhập khẩu điện, than, khí đốt ở tỷ trọng phù hợp và từng bước xây dựng nhà máy điện hạt nhân. Đây là giải pháp tối ưu nhằm đáp ứng nhu cầu tăng trưởng điện năng, giảm phát thải và bảo đảm phát triển bền vững.

Trên thế giới, điện hạt nhân đang bước vào giai đoạn phát triển mới. Tính đến cuối năm 2025, có 31 quốc gia vận hành nhà máy điện hạt nhân với 415 lò phản ứng đang hoạt động, tổng công suất gần 376.000 MW. Bên cạnh đó, khoảng 15-17 quốc gia đang xây dựng các lò phản ứng mới với 63 lò đang thi công, tổng công suất hơn 66.000 MW. 

Ngoài ra, khoảng 30 quốc gia khác đang trong giai đoạn lập kế hoạch hoặc chuẩn bị khởi động chương trình điện hạt nhân, trong đó có Việt Nam với chủ trương tái khởi động điện hạt nhân.

Một xu thế nổi bật hiện nay là sự phát triển mạnh của lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR). Thay vì các nhà máy công suất lớn, thời gian xây dựng kéo dài, nhiều quốc gia chuyển sang SMR có công suất dưới 300 MW, có thể chế tạo hàng loạt tại nhà máy và lắp đặt nhanh tại địa điểm xây dựng. Công nghệ này giúp giảm chi phí đầu tư ban đầu, rút ngắn tiến độ và dự kiến sẽ đi vào vận hành thương mại từ cuối thập kỷ này. 

Bên cạnh đó, nhu cầu điện tăng mạnh từ các trung tâm dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, cùng xu hướng kéo dài tuổi thọ các lò phản ứng hiện hữu, đang tạo thêm động lực cho điện hạt nhân. Theo ông Lã Hồng Kỳ, những xu thế này mở ra cơ hội thuận lợi để Việt Nam lựa chọn công nghệ phù hợp với điều kiện tài chính và trình độ phát triển.

Về mục tiêu xúc tiến đầu tư và chuyển giao công nghệ, tham luận nhấn mạnh việc bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia là mục tiêu xuyên suốt. Cùng với đó, Việt Nam hướng tới tiếp thu và làm chủ công nghệ hạt nhân tiên tiến, phát triển công nghệ cao, thu hút nguồn vốn lớn từ các đối tác quốc tế, đồng thời đào tạo đội ngũ kỹ sư, chuyên gia vận hành và quản lý an toàn hạt nhân. Việc phát triển điện hạt nhân còn góp phần tạo việc làm, thúc đẩy công nghiệp phụ trợ, nâng cao trình độ công nghiệp hóa và đóng góp trực tiếp vào mục tiêu phát triển bền vững.

Theo tiêu chí của Quốc hội, công nghệ điện hạt nhân được lựa chọn phải bảo đảm an toàn cao, hiện đại, hiệu quả đầu tư và gắn chặt với an ninh năng lượng quốc gia. Hiện nay, công nghệ lò phản ứng thế hệ III+ đang được xuất khẩu phổ biến, với mức độ an toàn rất cao và thời gian vận hành lên tới 60–80 năm. Công nghệ này đáp ứng các yêu cầu an toàn nghiêm ngặt sau sự cố Fukushima, kết hợp hài hòa các hệ thống an toàn chủ động và thụ động, hạn chế tối đa rủi ro trong mọi kịch bản sự cố.

Lộ trình chuyển giao công nghệ điện hạt nhân được đề xuất theo bốn giai đoạn. Giai đoạn đầu tập trung chuyển giao năng lực vận hành và bảo trì, bảo đảm đội ngũ Việt Nam có thể vận hành nhà máy an toàn. Giai đoạn tiếp theo hướng tới nội địa hóa chuỗi cung ứng thiết bị phụ trợ. Giai đoạn ba tập trung vào công nghệ nhiên liệu và quản lý chất thải phóng xạ. Giai đoạn cuối là làm chủ thiết kế, cải tiến công nghệ và từng bước tham gia nghiên cứu, phát triển các dòng lò phản ứng thế hệ mới như SMR.

Ông Lã Hồng Kỳ khẳng định, dù còn nhiều thách thức, với sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, Quốc hội, sự chỉ đạo của Chính phủ và sự đồng thuận của xã hội, Việt Nam có đủ điều kiện để triển khai thành công các dự án điện hạt nhân đầu tiên. Việc xây dựng thành công các nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 sẽ góp phần quan trọng bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, phục vụ phát triển bền vững và tạo dấu ấn mới trong kỷ nguyên phát triển của đất nước.