Quốc hội thiết kế khung chính sách, mở đường cho ngành năng lượng

Trong khuôn khổ “Diễn đàn hiện thực hóa cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030” do Báo Công Thương tổ chức ngày 29/1 đã diễn ra phiên thảo luận với chủ đề “Những vấn đề đặt ra đối với phát triển năng lượng giai đoạn 2026 - 2030”. Phiên thảo luận quy tụ các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia kinh tế - năng lượng, đại diện cơ quan quản lý, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp…

Các ý kiến thảo luận tập trung phân tích, làm rõ nhiều nội dung trọng tâm của Nghị quyết 253/2025/QH15 ngày 11/12/2025 của Quốc hội về các cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, gồm: hoàn thiện hạ tầng thông tin phục vụ quản lý và vận hành hệ thống năng lượng; tháo gỡ vướng mắc về thủ tục hành chính, phê duyệt dự án và đất đai; đề xuất giải pháp phát triển điện gió ngoài khơi; phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng, qua đó góp phần chuyển hóa các định hướng, chủ trương lớn thành giải pháp chính sách cụ thể, khả thi trong giai đoạn 2026 - 2030.

Chia sẻ về điểm cốt lõi, căn bản nhất của Nghị quyết 253, TS. Nguyễn Hồng Minh - nguyên Phó Viện trưởng Viện Dầu Khí Việt Nam cho rằng, nghị quyết mở ra một hành lang thể chế, qua đó cắt giảm đáng kể các thủ tục đầu tư. Đây là yếu tố then chốt giúp việc đầu tư vào nguồn điện, lưới điện và các hạ tầng năng lượng khác trở nên thuận lợi hơn rất nhiều.

“Nghị quyết cho phép triển khai một số chủ trương đầu tư trước, sau đó mới thực hiện điều chỉnh quy hoạch; có những loại dự án không cần điều chỉnh quy hoạch nhưng vẫn có thể được quyết định đầu tư ngay. Bên cạnh đó là các cơ chế đặc thù trong phê duyệt chủ trương đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư… Tất cả những nội dung này cho thấy thủ tục đã được rút gọn, giảm tải rõ rệt so với trước đây” - TS. Nguyễn Hồng Minh nhận định.

Ngoài ra, Nghị quyết 253 có đưa ra một số cơ chế mang tính thúc đẩy, ví dụ như cho phép đấu thầu, trong hồ sơ nghiên cứu khả thi đã xác định mức giá thì khi ký hợp đồng không vượt quá mức giá đó; hoặc quy định thời hạn 30 ngày để các bên phải hoàn tất việc ký kết hợp đồng, tạo ra áp lực buộc các bên đi đến thỏa thuận.

Trong khi đó, theo TS. Nguyễn Quốc Thập - Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam, Nghị quyết 253 là một bước đột phá rất lớn đối với ngành năng lượng. Trước đây, trên cơ sở các nghị quyết của Bộ Chính trị, Chính phủ triển khai xây dựng, điều chỉnh, sửa đổi các bộ luật; Quốc hội chủ yếu tham gia ở giai đoạn phê duyệt, thông qua các dự thảo luật do Chính phủ trình. Tuy nhiên, lần này, Quốc hội đã trực tiếp tham gia vào việc thiết kế khung chính sách, đóng vai trò “kim chỉ nam” để các bộ, ngành xây dựng và điều chỉnh các bộ luật theo yêu cầu của Nghị quyết 70 và Nghị quyết 253. “Với một số khung sườn chính sách đã được định hình, tôi cho rằng đây là một bước tiến rất quan trọng, rất tiến bộ và mang tính đột phá” - TS. Nguyễn Quốc Thập nhấn mạnh.

Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam đánh giá, với tinh thần của Nghị quyết 253, chúng ta được phép triển khai song song việc sửa đổi các bộ luật. Trong thời gian chờ đợi các bộ luật được sửa đổi, Chính phủ tới đây sẽ ban hành một nghị quyết để quán triệt tinh thần của Nghị quyết 253. Điều này cho phép chúng ta kỳ vọng sẽ tháo gỡ được rất nhiều vướng mắc đang tồn tại ở các dự án hiện nay, đồng thời mong muốn các dự án trong thời gian tới sẽ không lặp lại những vướng mắc đó.

“Tôi cho rằng trong thời gian tới, các Ủy ban của Quốc hội sẽ có cơ hội rà soát lại quá trình triển khai thực hiện, cũng như xem xét bổ sung thêm các nội dung cần thiết. Việc bổ sung này có thể được thực hiện theo hai cách: Hoặc trong quá trình sửa đổi các bộ luật sắp tới, hoặc thông qua các nghị quyết của Chính phủ trên tinh thần quán triệt đầy đủ chủ trương của Quốc hội. Theo đó, phạm vi điều chỉnh có thể được mở rộng một cách hợp lý, chứ không chỉ bó hẹp trong khuôn khổ Nghị quyết 253” - lãnh đạo Hội Dầu khí Việt Nam bày tỏ.

Cũng theo TS. Nguyễn Quốc Thập, nếu đã xác định năng lượng là một trụ cột của an ninh kinh tế, thì rõ ràng trụ cột năng lượng giữ vai trò hết sức quan trọng. Vì vậy, chúng tôi rất mong Quốc hội xem xét ban hành một nghị quyết chuyên đề về khung cơ chế, chính sách dành riêng cho các doanh nghiệp năng lượng, đặc biệt là doanh nghiệp nhà nước trong lĩnh vực năng lượng, làm cơ sở để Chính phủ ban hành điều lệ tổ chức, hoạt động và cơ chế tài chính phù hợp.

Đánh giá thêm về Nghị quyết 253, đại diện Hội Dầu khí Việt Nam cho rằng, có thể nói Nghị quyết 253 đã có rất nhiều điểm ưu việt, tích cực. “Vấn đề đặt ra lúc này là làm thế nào để hiện thực hóa được nghị quyết trong quá trình triển khai. Theo chúng tôi, bên cạnh các giải pháp về thể chế, cần có những đột phá mạnh mẽ về tư duy” - TS. Nguyễn Quốc Thập cho hay.

Cũng tại diễn đàn, TS. Phan Đức Hiếu - Ủy viên Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, Đại biểu Quốc hội Khóa XV cho rằng, Nghị quyết 253 còn có một số cơ chế khác cũng góp phần tháo gỡ đáng kể khó khăn, đặc biệt là trong việc rút ngắn thời gian triển khai dự án.

“Sau khi chúng ta có dự án, bước tiếp theo là lựa chọn nhà đầu tư. Theo thông lệ, việc lựa chọn nhà đầu tư thường phải thông qua đấu giá, đấu thầu. Tuy nhiên, lần này Nghị quyết 253 đã mở rộng các trường hợp được chấp thuận nhà đầu tư không qua đấu giá, không qua đấu thầu. Đây là điểm thứ nhất và là một bước tháo gỡ rất quan trọng” - TS. Phan Đức Hiếu thông tin.

Điểm thứ hai là tháo gỡ một số khó khăn liên quan đến đất đai. Mặc dù nội dung này không trực tiếp nằm trong Nghị quyết 253, nhưng các nhà đầu tư cũng cần nghiên cứu thêm Nghị quyết 254/2025/QH15 ngày 11/12/2025 quy định một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai.

“Một trong những vướng mắc lớn nhất của hầu hết các dự án là vấn đề đất đai. Dự án nào cũng cần có đất, có mặt bằng và nếu để nhà đầu tư tự đi thỏa thuận thì đó là một quá trình rất gian nan. Vì vậy, Nghị quyết 254 đã bổ sung thêm một số trường hợp Nhà nước đứng ra thu hồi đất để giao cho nhà đầu tư triển khai các dự án quan trọng, các dự án ưu tiên phát triển. Đây là một điểm rất đáng chú ý” - TS. Phan Đức Hiếu cho biết.

Điểm thứ ba là việc phân cấp, ủy quyền được thực hiện rất mạnh mẽ. “Chúng ta đều biết, quy trình trình lên các Ủy ban của Quốc hội, lên bộ, ngành sẽ khác rất nhiều so với quy trình trình lên Thủ tướng. Việc đẩy mạnh phân cấp, ủy quyền rõ ràng sẽ giúp rút ngắn thời gian, giảm bớt các tầng nấc thủ tục hành chính” - Ủy viên Ủy ban Kinh tế của Quốc hội đánh giá.