Ngành năng lượng Việt Nam trước vận hội chuyển đổi xanh

Chiều 15/1, tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương tổ chức Diễn đàn khoa học về xúc tiến đầu tư và chuyển giao công nghệ trong lĩnh vực năng lượng. Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương Nguyễn Văn Hội chủ trì diễn đàn. 

Diễn đàn còn có sự tham gia của các chuyên gia trong và ngoài nước, đại diện cơ quan quản lý, doanh nghiệp, tổ chức quốc tế, nhằm thúc đẩy hợp tác đầu tư và đổi mới công nghệ.

Nội dung của diễn đàn tập trung của vào điều phối năng lượng bằng trí tuệ nhân tạo, hiện đại hóa lưới điện, chuyển giao công nghệ điện hạt nhân, mô hình đầu tư trong chuyển dịch xanh và tổng quan ngành năng lượng Việt Nam. 

Tại diễn đàn, TS. Trịnh Quốc Vinh, Ủy viên Hội đồng khoa học Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương cho rằng, ngành năng lượng Việt Nam đang bước vào giai đoạn bản lề mang tính lịch sử, chịu tác động đồng thời của yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng cho nền kinh tế và cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Đây không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật, mà là sự chuyển đổi sâu sắc về tư duy quản trị, cấu trúc thị trường và công nghệ.

Theo ông Vinh, giai đoạn 2024-2025 đánh dấu sự chuyển dịch rõ nét từ tư duy lập quy hoạch sang quản trị thực thi quy hoạch. Quy hoạch điện VIII và Kế hoạch thực hiện đi kèm đã tạo ra hành lang pháp lý có mức độ tham vọng và phức tạp chưa từng có, đặt ra yêu cầu tối ưu chi phí hệ thống trong bối cảnh giá nhiên liệu toàn cầu biến động mạnh và áp lực tài chính lớn đối với các doanh nghiệp trụ cột của ngành điện.

Đáng chú ý, TS. Trịnh Quốc Vinh cũng chỉ ra rằng, sức khỏe tài chính của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã có dấu hiệu phục hồi trong năm 2024 khi tập đoàn báo lãi trở lại. 

Về dài hạn, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh xác định điện khí LNG, điện gió, thủy điện tích năng và điện mặt trời mái nhà là những trụ cột mới, đồng thời đặt lộ trình loại bỏ hoàn toàn điện than vào năm 2050. Bên cạnh đó, Việt Nam đang từng bước hiện thực hóa các lĩnh vực mới như hydro xanh, amoniac xanh và tái khởi động chương trình điện hạt nhân sau năm 2035 nhằm bảo đảm nguồn điện nền sạch và ổn định.

TS. Trịnh Quốc Vinh nhấn mạnh, ngành năng lượng Việt Nam đang đứng trước vận hội lớn để chuyển mình theo hướng hiện đại, xanh và bền vững. Để hiện thực hóa mục tiêu đó cần sự quyết liệt hơn nữa trong hoàn thiện thể chế, tháo gỡ các dự án trọng điểm, củng cố tài chính doanh nghiệp ngành điện và đầu tư mạnh cho khoa học – công nghệ. Chỉ khi đó, an ninh năng lượng mới có thể song hành bền vững với tăng trưởng kinh tế và các cam kết môi trường dài hạn.

Sau hơn 3 giờ thảo luận, Diễn đàn khoa học về xúc tiến đầu tư và chuyển giao công nghệ trong lĩnh vực năng lượng đã hoàn thành các nội dung, chương trình đề ra.

Phát biểu kết luận diễn đàn, Viện trưởng Nguyễn Văn Hội khẳng định, thông qua các bài tham luận và thảo luận, diễn đàn đã lắng nghe nhiều phân tích, đánh giá toàn diện từ các chuyên gia, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp. Những ý kiến đóng góp đã góp phần làm rõ bức tranh tổng thể về cơ hội và thách thức của quá trình chuyển dịch năng lượng, cũng như các giải pháp thúc đẩy xúc tiến đầu tư và chuyển giao công nghệ trong lĩnh vực năng lượng. Theo Viện trưởng, điều đọng lại rõ nét nhất sau diễn đàn là ba kết quả nổi bật.

Thứ nhất, về nhận thức và lý luận, các nhà khoa học và chuyên gia đã cung cấp nhiều góc nhìn mới mẻ, sâu sắc về xu hướng công nghệ trong lĩnh vực năng lượng. Các ý kiến đã thống nhất nhận định rằng, chuyển giao công nghệ không phải là con đường một chiều từ nước ngoài vào Việt Nam, mà phải được đặt trong tổng thể quá trình hợp tác, nghiên cứu và nội địa hóa, nhằm từng bước xây dựng nền tảng năng lượng tự chủ.

Thứ hai, về phương diện thực tiễn và thị trường, cộng đồng doanh nghiệp và các nhà đầu tư đã thẳng thắn chỉ ra những “điểm nghẽn” cụ thể liên quan đến quy trình thủ tục, cơ chế giá và huy động vốn. Viện trưởng nhấn mạnh, những phản ánh xuất phát từ thực tiễn sản xuất, kinh doanh chính là nguồn “chất liệu” quý giá, giúp các cơ quan quản lý nhà nước có thêm cơ sở để rà soát, điều chỉnh chính sách, bảo đảm phù hợp hơn với yêu cầu và điều kiện thực tế hiện nay.

Thứ ba, về sự kết nối, Viện trưởng Nguyễn Văn Hội cho rằng, để các cơ chế, chính sách thực sự đi vào cuộc sống, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa “ba nhà”: Nhà nước, nhà khoa học và nhà doanh nghiệp. Đây được xem là mối liên kết then chốt, có ý nghĩa quyết định trong việc thúc đẩy xúc tiến đầu tư và chuyển giao công nghệ trong lĩnh vực năng lượng theo hướng thực chất và hiệu quả.