Xuất khẩu: Động lực then chốt cho mục tiêu tăng trưởng hai con số (TH)

Xuất khẩu tăng tốc, tạo đà cho mục tiêu lớn

Phát biểu khai mạc tại Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh một yêu cầu mang tính cấp thiết: phải tìm ra phương cách để đạt tăng trưởng GDP trên 10% trong cả nhiệm kỳ 2026 - 2031. Đây không chỉ là một mục tiêu kinh tế thuần túy mà là bài toán chiến lược, đòi hỏi xác lập đúng mô hình phát triển và kích hoạt hiệu quả các động lực tăng trưởng cốt lõi.

Trong bức tranh đó, xuất khẩu tiếp tục được xác định là một trong ba động lực quan trọng nhất. Với một nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam, xuất khẩu không chỉ mang lại nguồn ngoại tệ mà còn kéo theo sản xuất, việc làm, đầu tư và cả chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Do đó, nếu giữ được nhịp tăng trưởng xuất khẩu, mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ thành hiện thực.

Xuất nhập khẩu là điểm sáng nền kinh tế (Ảnh: Cấn Dũng)

Những con số mới nhất từ Bộ Công Thương cho thấy, quý I/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa ước đạt 248,5 tỷ USD, tăng 22,5% so với cùng kỳ.

Còn theo số liệu của Cục Hải quan, chỉ trong kỳ 1 tháng 3/2026 (từ 1-15/3), kim ngạch xuất khẩu đạt 20,35 tỷ USD, tăng tới 98,1% so với kỳ trước đó. Đây là mức tăng gần như “bật dậy” sau giai đoạn trầm lắng, phản ánh tín hiệu phục hồi mạnh mẽ của thị trường.

Lũy kế từ đầu năm đến hết ngày 15/3, tổng kim ngạch xuất khẩu đạt 96,8 tỷ USD, tăng 17,1% so với cùng kỳ năm 2025, tương ứng tăng thêm 14,1 tỷ USD. Mức tăng này thậm chí đã vượt ngưỡng mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu cả năm mà Chính phủ đặt ra tại Nghị quyết số 01/NQ-CP (15-16%).

Đáng chú ý, động lực tăng trưởng đến từ các nhóm hàng công nghệ cao - trụ cột mới của xuất khẩu Việt Nam. Cụ thể, máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tăng 6,7 tỷ USD (40,3%); điện thoại và linh kiện tăng 2,7 tỷ USD (23,1%); máy móc, thiết bị và phụ tùng tăng 1,8 tỷ USD (18,2%). Đây cũng chính là ba nhóm hàng có quy mô xuất khẩu lớn nhất hiện nay.

Về cơ cấu xuất khẩu, trong kỳ 1 tháng 3/2026, xuất khẩu của khu vực doanh nghiệp FDI đạt 16,4 tỷ USD, tăng 88%. Tính chung từ đầu năm, khu vực FDI đạt 76,7 tỷ USD, tăng 30% và chiếm tới 79% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước.

Điều này vừa là lợi thế, vừa là dấu hỏi lớn. Lợi thế vì Việt Nam vẫn là điểm đến hấp dẫn trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhưng cũng là thách thức khi khu vực doanh nghiệp trong nước vẫn chưa thực sự làm chủ “cuộc chơi” xuất khẩu.

Giữ vững động lực xuất khẩu trong bối cảnh bất định

Tuy nhiên, tăng trưởng nhanh chưa bao giờ đồng nghĩa với tăng trưởng bền vững. Bối cảnh thế giới hiện nay đang đặt ra những thách thức không hề nhỏ.

Xung đột địa chính trị tại Trung Đông, biến động chính sách thuế quan, cùng với rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu đang tạo ra những “cơn sóng ngầm” đối với thương mại quốc tế. Dù thuế quan vào thị trường Mỹ đang tạm thời được điều chỉnh về mức 10%, tạo dư địa thuận lợi, nhưng đây không phải là yếu tố có thể duy trì ổn định lâu dài.

Trong bối cảnh đó, để đẩy mạnh xuất nhập khẩu, tại Hội nghị giao ban công tác quý I/2026 và triển khai nhiệm vụ các quý tiếp theo do Bộ Công Thương tổ chức mới đây, Quyền Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết, đối với xuất nhập khẩu, để đạt mục tiêu thặng dư trên 20 tỷ USD trong năm, từ quý II trở đi cần tính toán để bình quân xuất siêu trên 8 tỷ USD mỗi quý.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, PGS.TS Ngô Trí Long – chuyên gia kinh tế cho biết, một trong những yêu cầu cấp thiết là đa dạng hóa thị trường và chuỗi cung ứng. Những cú sốc địa chính trị thời gian qua đã cho thấy rõ ràng rằng phụ thuộc vào một vài thị trường lớn đồng nghĩa với việc tự đặt mình vào thế bị động.

Do đó, việc tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA), mở rộng sang các khu vực tiềm năng như Nam Á, châu Phi, Mỹ Latinh hay Đông Âu không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc. Đây chính là “van an toàn” giúp giảm thiểu rủi ro khi một thị trường truyền thống gặp biến động.

Song song với đó, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa cũng là chìa khóa quan trọng. Khi doanh nghiệp chủ động được nguồn nguyên liệu, không chỉ giảm phụ thuộc vào nhập khẩu mà còn đáp ứng tốt hơn các quy định về xuất xứ - yếu tố ngày càng khắt khe trong thương mại quốc tế.

Một điểm nghẽn khác cần được tháo gỡ là năng lực logistics. Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn hạn chế trong quản trị rủi ro vận tải quốc tế. Việc thiếu các công cụ như bảo hiểm vận tải, hợp đồng linh hoạt hay phương án dự phòng khiến doanh nghiệp dễ bị tổn thương trước biến động.

Ở tầm vĩ mô, đầu tư phát triển hạ tầng logistics, từ cảng biển, trung tâm logistics đến hệ thống vận tải không chỉ giúp giảm chi phí mà còn nâng cao khả năng cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.

"Cuối cùng, yếu tố cực kỳ quan trọng là hệ thống dự báo và cảnh báo sớm. Trong một thế giới biến động nhanh và khó lường, thông tin chính xác và kịp thời chính là lợi thế cạnh tranh. Khi doanh nghiệp có dữ liệu, họ có thể xây dựng kịch bản. Khi có kịch bản, họ sẽ không bị động", PGS TS Ngô Trí Long nói.

Theo Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 8/1/2026 của Chính phủ, tốc độ tăng tổng kim ngạch xuất khẩu năm 2026 đạt khoảng 15 - 16% so với năm 2025, tương đương kim ngạch xuất khẩu khoảng 546 - 550 tỷ USD. Đây là yếu tố quan trọng đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng 2 con số đã đề ra tại Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV.