Xuất khẩu tại chỗ: Khi OCOP là 'đại sứ văn hóa'

“Đại sứ văn hoá” trong phát triển du lịch

Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) ngày nay đã trở thành một trong những chương trình phát triển kinh tế nông thôn có sức lan tỏa mạnh mẽ tại Việt Nam. Trong đó, một trong những hướng đi được đánh giá có nhiều tiềm năng là gắn OCOP với du lịch, đưa sản phẩm trở thành một phần trong hành lý và giỏ quà của du khách quốc tế. 

Đây cách tiếp cận mới cho mô hình “xuất khẩu tại chỗ”, nơi sản phẩm được tiêu dùng ngay tại Việt Nam nhưng mang theo giá trị văn hóa, kinh tế và hình ảnh quốc gia ra thế giới.

Khái niệm “xuất khẩu tại chỗ” thông qua du lịch đang được nhìn nhận như một giải pháp thông minh trong bối cảnh chi phí logistics tăng cao và các rào cản kỹ thuật của thị trường quốc tế ngày càng khắt khe.

Thay vì tập trung đưa hàng hóa vượt biên giới, mô hình này tận dụng chính dòng khách quốc tế đến Việt Nam để tiêu thụ sản phẩm. Với hàng chục triệu lượt du khách mỗi năm, tiềm năng tiêu dùng tại chỗ được đánh giá là rất lớn.

OCOP đã trở thành một trong những chương trình phát triển kinh tế nông thôn có sức lan tỏa mạnh mẽ tại Việt Nam. Ảnh: Minh Trang

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, chuyên gia kinh tế, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cho biết, nếu Việt Nam có thể đón khoảng 35 đến 40 triệu lượt khách quốc tế, chỉ cần mỗi người sử dụng hoặc mua một sản phẩm OCOP đơn giản như một cốc nước mía hay một chiếc bánh đậu xanh, thì đã có thể tạo ra đầu ra đáng kể cho hàng nghìn hecta vùng nguyên liệu. Cách tiếp cận này vừa giúp tăng thu nhập cho nông dân, vừa giảm áp lực cho xuất khẩu truyền thống, đồng thời quảng bá trực tiếp sản phẩm Việt thông qua trải nghiệm thực tế của du khách.

Bà Hoàng Thị Minh Hằng - đại diện Sở Công Thương Hải Phòng chia sẻ, thành phố đã sớm xác định xuất khẩu thông qua khách du lịch quốc tế là một hướng đi hiệu quả. Đây là hình thức tiêu dùng tại chỗ phù hợp để sản phẩm OCOP từng bước khẳng định chất lượng, xây dựng niềm tin với người tiêu dùng quốc tế trước khi tham gia sâu hơn vào các sàn thương mại điện tử xuyên biên giới.

Khi du khách mua một sản phẩm OCOP, họ không chỉ mua một món hàng, mà còn mang theo câu chuyện, bản sắc và hình ảnh của địa phương về quốc gia của mình, biến mỗi sản phẩm thành một “đại sứ văn hóa” thầm lặng.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, việc kết nối giữa sản phẩm OCOP và du khách quốc tế vẫn còn nhiều bất cập. Một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay là sự thiếu đồng bộ về hạ tầng giao thông và dịch vụ kết nối.

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng dẫn chứng, nhiều hội chợ, triển lãm OCOP được tổ chức quy mô tại khu vực Đông Anh (Hà Nội), nhưng du khách quốc tế lưu trú ở khu vực trung tâm, đặc biệt là quanh Bờ Hồ, lại rất khó tiếp cận. Việc di chuyển mất nhiều thời gian và chi phí cao khiến không ít du khách dù có nhu cầu cũng khó để tham gia.

Thực tế này đặt ra yêu cầu phải có sự tính toán bài bản trong quy hoạch không gian OCOP gắn với du lịch. Việc xây dựng các tuyến đường kết nối trực tiếp từ điểm du lịch lớn đến các khu sản xuất, trưng bày OCOP, thậm chí triển khai các tuyến xe trung chuyển miễn phí như một khoản đầu tư quảng bá ban đầu, được xem là cần thiết.

Khi du khách dễ dàng tiếp cận, không gian OCOP trở nên sôi động, có sự tương tác trực tiếp giữa người mua và người sản xuất, thì giá trị lan tỏa của sản phẩm mới thực sự được phát huy.

Chuyên nghiệp hoá “giỏ quà OCOP” 

Để OCOP thực sự có mặt trong giỏ quà của du khách quốc tế, yếu tố chuyên nghiệp là yêu cầu bắt buộc. Theo đại diện Sở Công Thương Hải Phòng, kinh nghiệm từ Hải Phòng cho thấy, việc tổ chức các cuộc thi thiết kế giỏ quà tặng địa phương với thành phần chủ yếu là đặc sản OCOP đã mang lại những thay đổi rõ rệt. Bao bì, mẫu mã không chỉ cần đẹp mắt mà còn phải kể được câu chuyện sản phẩm một cách khoa học, mạch lạc và giàu cảm xúc, phù hợp với thị hiếu quốc tế.

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng nhấn mạnh, công tác quảng bá OCOP phải đạt đến trình độ chuyên nghiệp hơn, trong đó việc sử dụng các thước phim, clip giới thiệu đầy đủ câu chuyện sản phẩm là rất quan trọng. Khi du khách hiểu rõ nguồn gốc, giá trị văn hóa và quy trình sản xuất, giá trị cảm nhận của sản phẩm sẽ tăng lên đáng kể. Sự minh bạch về thành phần, chất lượng, nguồn gốc, đặc biệt là khả năng truy xuất mã số vùng trồng, chính là cam kết mạnh mẽ nhất đối với khách hàng quốc tế.

Bên cạnh đó, sự chuyển đổi của các chủ thể OCOP từ sản xuất nhỏ lẻ sang mô hình hợp tác xã và doanh nghiệp chuyên nghiệp được xem là yếu tố then chốt.

Nhiều hợp tác xã nông sản địa phương cho biết, trước khi có sự hỗ trợ của Bộ Công Thương, bà con sản xuất chủ yếu theo kinh nghiệm, chưa quan tâm đúng mức đến bao bì, nhãn mác hay hoạt động marketing. Để sản phẩm đủ điều kiện bước vào giỏ quà quốc tế, các chủ thể OCOP rất cần sự hỗ trợ về máy móc, công nghệ chế biến, đặc biệt là sự dẫn dắt của các doanh nghiệp lớn.

Du khách nước ngoài quan tâm đến các sản phẩm OCOP. Ảnh: Vĩnh Lộc

Các doanh nghiệp lớn đóng vai trò “đầu tàu”, kết nối các hợp tác xã vệ tinh để tạo ra nguồn hàng có quy mô đủ lớn, chất lượng đồng đều. Thay vì để mỗi địa phương tự phát triển một sản phẩm riêng lẻ, việc tập hợp nguồn lực để hình thành thương hiệu quốc gia cho một nhóm sản phẩm; đơn cử như các sản phẩm làm từ nghệ xuất xứ từ các tỉnh thành, sẽ giúp tránh cạnh tranh nội bộ và nâng cao giá trị gia tăng. Khi đạt chuẩn chất lượng cao, sản phẩm OCOP sẽ nằm trọn trong giỏ quà xách tay của du khách và hiện diện tại các trung tâm thương mại lớn trên thế giới.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, việc gắn OCOP với thương mại điện tử trở thành cánh tay nối dài cho du lịch và xuất khẩu. Du khách sau khi trải nghiệm sản phẩm tại Việt Nam có thể tiếp tục đặt mua khi đã trở về nước thông qua các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới.

Việc ứng dụng tem truy xuất nguồn gốc thông minh và phát triển các sàn thương mại điện tử địa phương, như mô hình hoaphuong.gov.vn của Hải Phòng, giúp du khách yên tâm về chất lượng và dễ dàng tiếp cận sản phẩm mọi lúc, mọi nơi.

Đưa OCOP vào giỏ quà của du khách quốc tế là chiến lược nâng tầm vị thế sản phẩm Việt Nam trong bối cảnh kinh tế xanh và tiêu dùng bền vững. Sự kết hợp giữa OCOP và du lịch chính là nhịp cầu xanh đưa tinh hoa làng quê Việt Nam vươn ra biển lớn.