Gỡ điểm nghẽn, giữ thị trường: Giải pháp tăng xuất nhập khẩu năm 2026

Phối hợp thực chất, ứng phó linh hoạt giữa sóng gió thương mại

Chiều 8/1, tại Hà Nội, Cục Xuất nhập khẩu - Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị tổng kết công tác chuyên môn năm 2025 và phương hướng triển khai nhiệm vụ năm 2026.

Thông tin tại hội nghị cho thấy, năm 2025 khép lại với nhiều gam màu đan xen trong bức tranh xuất nhập khẩu. Bối cảnh quốc tế tiếp tục biến động mạnh, xung đột địa chính trị cũ chưa lắng xuống, xung đột mới đã manh nha, kéo theo những thay đổi khó lường về chính sách thương mại, chuỗi cung ứng và các hàng rào kỹ thuật.

Trong bối cảnh đó, điểm sáng nổi bật được nhiều đại biểu nhấn mạnh chính là sự phối hợp ngày càng chặt chẽ, đi vào thực chất giữa các đơn vị trong Bộ Công Thương.

Bà Nguyễn Thảo Hiền - Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài. Ảnh: Quỳnh Trang

Từ góc nhìn thị trường nước ngoài, bà Nguyễn Thảo Hiền - Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài cho biết, năm qua là một năm đặc biệt áp lực. Hoạt động phối hợp xử lý các vấn đề phát sinh trong thương mại quốc tế diễn ra liên tục, từ các biện pháp phòng vệ, chính sách thương mại mới cho đến những vướng mắc trong logistics, mở cửa thị trường và thông quan hàng hóa.

“Chúng tôi phối hợp xử lý các vấn đề nóng tại các thị trường lớn như Hoa Kỳ, EU, cũng như khu vực biên giới với Trung Quốc; đồng thời triển khai đồng bộ các nội dung đa phương, song phương và các chương trình xúc tiến thương mại tại EU, Trung Quốc, Campuchia, Lào…”, bà Nguyễn Thảo Hiền chia sẻ, đồng thời nhấn mạnh áp lực công việc lớn đến mức “lãnh đạo Cục Xuất nhập khẩu đã nghe điện thoại ngày đêm, cả ngày nghỉ” để kịp thời tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp.

Ông Chu Thắng Trung - Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại. Ảnh: Quỳnh Trang

Ở góc độ phòng vệ thương mại, ông Chu Thắng Trung - Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại đánh giá cao sự phối hợp giữa Cục Phòng vệ thương mại và Cục Xuất nhập khẩu trong việc quản lý dòng hàng hóa, xử lý các vấn đề liên quan đến xuất xứ, tránh lẩn tránh biện pháp phòng vệ và hỗ trợ doanh nghiệp trong các vụ việc điều tra tại thị trường nước ngoài. Theo ông, chính sự phối hợp này đã góp phần giúp các chính sách và biện pháp phòng vệ thương mại phát huy hiệu quả thực chất trong năm 2025.

Không chỉ ở thị trường bên ngoài, sự gắn kết giữa xuất nhập khẩu và thị trường trong nước cũng được nhiều đại biểu nhìn nhận là một điểm tiến bộ.

Ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cho biết, nhiều nội dung phối hợp trong năm qua đã đi vào chiều sâu, đặc biệt trong xây dựng chính sách và văn bản quy phạm pháp luật, tạo sự liên thông giữa thị trường nội địa và thị trường quốc tế.

Ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước. Ảnh: Quỳnh Trang

Thách thức chồng chất, yêu cầu phối hợp ở tầm cao hơn

Dù ghi nhận những kết quả tích cực, các ý kiến tại hội nghị đều thống nhất, năm 2026 sẽ là một năm đầy thách thức đối với hoạt động xuất nhập khẩu. Mục tiêu tăng trưởng được đặt ra ở mức cao trong bối cảnh dư địa thị trường không còn quá rộng, trong khi rào cản thương mại ngày càng tinh vi.

Theo bà Nguyễn Thảo Hiền, khó khăn lớn nhất hiện nay là môi trường thương mại quốc tế tiếp tục bất ổn, nhiều rào cản mới được dựng lên. Từ thực tiễn đó, đại diện Vụ Phát triển thị trường nước ngoài đề nghị, các đơn vị liên quan tăng cường phối hợp trong việc xây dựng cơ chế, chính sách xử lý chống chuyển tải bất hợp pháp, chống gian lận thương mại về nguồn gốc xuất xứ, đặc biệt với các mặt hàng nông sản, thực phẩm - nhóm hàng đang chịu sự giám sát chặt chẽ từ nhiều thị trường nhập khẩu.

Bên cạnh việc giữ vững thị trường truyền thống như EU, Hoa Kỳ - nơi nhiều đối thủ cạnh tranh của Việt Nam đã và đang hoàn tất đàm phán các FTA, bà Nguyễn Thảo Hiền cũng nhấn mạnh yêu cầu tận dụng các thị trường ngách, thị trường mới, trong đó có khu vực Bắc Âu, cùng với việc phát triển các dòng sản phẩm mới, sản phẩm đặc thù như sản phẩm hữu cơ để tạo lợi thế khác biệt.

Ở mảng phòng vệ thương mại, ông Chu Thắng Trung cho rằng, năm 2026, yêu cầu phối hợp sẽ đặt ra ở mức cao hơn, đặc biệt trong công tác xây dựng pháp luật, quản lý và xử lý các vụ việc phòng vệ thương mại. Ông bày tỏ mong muốn tiếp tục nhận được sự góp ý kịp thời từ Cục Xuất nhập khẩu và các đơn vị liên quan, trong đó có đại diện Bộ Tài chính, nhất là trong các hoạt động kiểm tra cụ thể và xử lý vấn đề xuất xứ, chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ.

Một trong những vấn đề được nhiều đại biểu cùng nhấn mạnh là yêu cầu gắn hoạt động xuất nhập khẩu với nội lực của nền kinh tế, từ sản xuất công nghiệp, logistics đến khoa học công nghệ và chuyển đổi xanh.

Ông Trần Việt Hòa - Cục trưởng Cục Công nghiệp. Ảnh: Quỳnh Trang

Ông Trần Việt Hòa - Cục trưởng Cục Công nghiệp đánh giá, mục tiêu đặt ra cho năm 2026 là rất cao trong khi dư địa thị trường đang dần thu hẹp; đòi hỏi những giải pháp mang tính đột phá, thay vì chỉ dựa vào đà tăng trưởng truyền thống.

Cần phân tích sâu hơn mối quan hệ giữa khối FTA và khối doanh nghiệp nội địa, giữa tăng trưởng xuất khẩu với tính bền vững của nhập khẩu nguyên liệu phục vụ sản xuất. Vấn đề tự chủ nguồn cung, nội địa hóa và nâng cao năng lực sản xuất trong nước có ý nghĩa then chốt đối với khả năng duy trì tăng trưởng xuất nhập khẩu trong trung và dài hạn.

“Dư địa cho hoạt động xuất nhập khẩu là còn, nhưng cần được khai thác bằng sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa Cục Xuất nhập khẩu và Cục Công nghiệp”, ông khẳng định, đồng thời cam kết đồng hành để hoàn thành các nhiệm vụ chung.

Ở khía cạnh thị trường nội địa và logistics, ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn cho rằng, việc tham mưu ban hành Quyết định 2229/QĐ-TTg năm 2025 phê duyệt Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025-2035, tầm nhìn đến 2050 là một dấu mốc quan trọng trong năm qua, đặt ra yêu cầu mới đối với phát triển thị trường trong nước giai đoạn tới.

Nhiều địa phương hiện rất quan tâm đến việc hình thành các trung tâm logistics cấp vùng, cấp quốc gia và quốc tế. Nếu có khung pháp lý phù hợp, việc triển khai các trung tâm này sẽ tạo động lực lớn cho lưu thông hàng hóa và kết nối xuất, nhập khẩu.

Ông Tuấn đề nghị trong thời gian tới, Cục Xuất nhập khẩu sớm trình Chính phủ kế hoạch triển khai các nội dung liên quan để các đơn vị và địa phương có cơ sở thực hiện nhiệm vụ được giao; tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ trong chiến lược “Go Global”, giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn về sản phẩm, chính sách thuế và các cơ chế hỗ trợ khi tham gia thị trường quốc tế.

Ông Trần Minh - Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công đã nhấn mạnh vai trò ngày càng quan trọng của khoa học công nghệ, chuyển đổi số và quản lý chất lượng đối với năng lực cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu. Việc xây dựng quỹ phát triển khoa học công nghệ, nghiên cứu Luật Khoa học và Công nghệ và ban hành các quy định về quản lý chất lượng đòi hỏi sự tham gia, phối hợp chặt chẽ của các cục, vụ ngay từ khâu xây dựng chính sách đến triển khai thực tiễn.

Năm 2026 sẽ không dễ dàng, nhưng vẫn còn nhiều dư địa nếu các đơn vị tiếp tục phối hợp thực chất, chia sẻ thông tin kịp thời và cùng hướng tới mục tiêu chung là phát triển xuất nhập khẩu bền vững.