Điều hành xuất khẩu gạo năm 2026: Linh hoạt để giữ thị trường

Thị trường truyền thống thu hẹp, áp lực kép lên xuất khẩu gạo

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, năm 2025, Việt Nam xuất khẩu được khoảng 7,85 triệu tấn gạo, trị giá 4,02 tỉ USD, giảm 12,7% về khối lượng và 29,4% về giá trị so với năm 2024. Diễn biến xuất khẩu gạo trong những tháng cuối năm 2025 còn cho thấy sự phụ thuộc lớn vào một số thị trường quen thuộc.

Trên thị trường quốc tế, giá gạo xuất khẩu của Việt Nam đầu tháng 12/2025 nằm ở nhóm trung bình cao, nhưng giảm nhẹ về cuối tháng khi nguồn cung toàn cầu tăng mạnh.

Bộ Công Thương đã triển khai hàng loạt giải pháp tháo gỡ khó khăn cho hoạt động xuất khẩu gạo (Ảnh: Cấn Dũng)

Tại hội nghị tổng kết công tác chuyên môn năm 2025 và phương hướng triển khai nhiệm vụ năm 2026 do Cục Xuất nhập khẩu - Bộ Công Thương tổ chức chiều 8/1, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu - Bộ Công Thương thông tin, với vai trò là một bộ quản lý đa ngành về xuất nhập khẩu, thời gian qua, Bộ Công Thương đã triển khai hàng loạt giải pháp tháo gỡ khó khăn cho hoạt động xuất khẩu gạo.

Cụ thể, thực hiện chỉ đạo của Lãnh đạo Chính phủ, Bộ Công Thương đã rà soát, đánh giá tình hình thực hiện Nghị định số 107/2018/NĐ-CP và Nghị định số 01/2025/NĐ-CP. Trên cơ sở đó, căn cứ tình hình hoạt động thương mại gạo, Bộ Công Thương đã có Tờ trình số 9745/TTr-BCT ngày 08 tháng 12 năm 2025 báo cáo Chính phủ về hồ sơ dự thảo Nghị định về kinh doanh xuất, nhập khẩu gạo thay thế Nghị định số 107/2018/NĐ-CP và Nghị định số 01/2025/NĐ-CP.

Bên cạnh đó, tích cực trao đổi song phương với các đối tác nhập khẩu truyền thống, trọng điểm như Malaysia, Indonesia hay với các thị trường mới như châu Phi, Brazil về việc xem xét tiến tới ký kết Bản ghi nhớ thương mại gạo. Trao đổi với phía Philippines nhằm tháo gỡ khó khăn của các thương nhân xuất khẩu gạo tạo điều kiện thúc đẩy thương mại gạo ổn định tại thị trường trọng điểm Philippines.

Thêm nữa, chủ động thông tin về tình hình cung cầu gạo trong nước và thế giới, cảnh báo tới các doanh nghiệp để các doanh nghiệp tham dự đấu thầu bảo đảm hiệu quả xuất khẩu gạo. Hướng dẫn, hỗ trợ thương nhân trong tham gia xúc tiến thương mại, xây dựng, quảng bá hình ảnh, thương hiệu của sản phẩm và doanh nghiệp ở trong nước và ngoài nước.

Đa dạng hóa thị trường, chuyển mạnh sang gạo chất lượng cao

Tại Hội nghị kinh doanh xuất khẩu gạo do Cục Xuất nhập khẩu tổ chức mới đây, ông Trần Quốc Toản – Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu nhận định xuất khẩu gạo năm 2026 sẽ chịu tác động từ các yếu tố như Philippines dự kiến quay trở lại nhập khẩu từ tháng 1/2026 mặc dù có sự thay đổi về thuế nhập khẩu gạo và có khả năng thay đổi quy định về nhập khẩu gạo nhưng là yếu tố thúc đẩy xuất khẩu gạo của Việt Nam trong năm 2026. Xuất khẩu gạo cũng sẽ ảnh hưởng bởi sự quay trở lại nhập khẩu từ các thị trường truyền thống: Trung Quốc, Bangladesh, châu Phi và tín hiệu thị trường từ các thỏa thuận thương mại gạo giữa Việt Nam và các nước. Chất lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam ngày càng được nâng cao gia tăng khả năng cạnh tranh gạo Việt Nam trên thị trường thế giới.

Với những nhận định đó, bước sang năm 2026, đa dạng hóa thị trường là yêu cầu cấp thiết, đặc biệt là những thị trường mà Việt Nam chưa tận dụng hết như châu Âu và Mỹ. Đồng thời, rất cần các doanh nghiệp có năng lực tài chính tham gia mua lúa gạo, bình ổn thị trường.

Về các giải pháp của Bộ Công Thương, năm 2026, ông Trần Thanh Hải cho hay, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục triển khai thực hiện có hiệu quả Chiến lược xuất khẩu gạo đến năm 2030; trong đó tổ chức thực hiện các hoạt động xúc tiến thương mại gạo tại các thị trường truyền thống, tiềm năng như Philippines, Trung Quốc, châu Phi, EU… để kịp thời tận dụng cơ hội trong trường hợp Philippines nhập khẩu trở lại (dự kiến tháng 01/2026). Song song với đó, tận dụng tối đa nhu cầu từ các thị trường để đẩy mạnh xuất khẩu mặt hàng này.

Trong bối cảnh các thị trường truyền thống như Philippines và Indonesia thu hẹp, việc chuyển hướng sang phân khúc cao cấp được xem là chiến lược sống còn. EU, Nhật Bản, Mỹ và Trung Quốc đang là những thị trường mục tiêu cho gạo chất lượng cao, gạo đặc sản và sản phẩm chế biến.

Mới đây, giống gạo ST25 tiếp tục được vinh danh “ngon nhất thế giới”, tiếp tục mở ra dư địa lớn cho phân khúc cao cấp tại Mỹ, châu Âu và Trung Quốc; gạo Japonica đẩy mạnh vào Nhật Bản. Nhiều doanh nghiệp cũng tăng xuất khẩu các sản phẩm chế biến sâu như bún, phở khô, cơm đóng hộp – những mặt hàng có giá trị gia tăng cao hơn nhiều so với gạo thô.

Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA) cũng đã đề nghị cần xác định lúa gạo là hàng hóa đặc biệt cần được theo dõi chặt chẽ vừa đảm bảo tiêu thụ trong nước và an ninh lương thực vừa đáp ứng nhu cầu xuất khẩu có hiệu quả.

Song song đó, cần có liên kết xây dựng một vùng nguyên liệu ổn định đáp ứng yêu cầu an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, ổn định chất lượng, xây dựng thương hiệu. Cần xác định sản xuất đáp ứng theo yêu cầu, tiêu chuẩn và số lượng của các quốc gia nhập khẩu. Theo đó, cần xây dựng thí điểm một số vùng nguyên liệu đạt chuẩn theo tiêu chí của đề án 1 triệu ha; các doanh nghiệp ủng hộ, tích cực tham gia xây dựng vùng nguyên liệu theo Đề án "Phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030"… để có được chuỗi sản xuất lúa gạo bền vững, có giá trị lớn.

Bức tranh xuất khẩu gạo năm 2026 được cả chuyên gia và giới kinh doanh dự báo tiếp tục đối mặt nhiều thách thức, đặc biệt là áp lực dư cung, cạnh tranh gay gắt và giá khó phục hồi mạnh.